Escola galega da paisaxe

O Departamento de Arquitectura da Paisaxe da Escola de Deseño da Universidade de Harvard, que dirixe Charles Waldheim, foi creado en 1901. Pero quizá é agora cando o seu labor é máis necesaria, con tantas agresións ao territorio. Waldheim impartiu esta semana na Fundación Juana de Vega o primeiro bloque do curso de Arquitectura dá Paisaxe.

-Vostede acuñou a expresión «landscape urbanism». ¿Que significa exactamente?

-É un tipo de urbanismo no que os edificios non son o elemento principal. O importante, ao traducilo ao español, é que a palabra urbanismo empréguese como un adxectivo: un urbanismo da paisaxe. A paisaxe é un medio e como tal se lle dá unha prioridade á hora de enfocar a planificación da cidade.

-¿Pode aplicarse esta teoría a todas as cidades, en calquera país ou parte do mundo? Porque non só as cidades son diferentes, tamén o territorio e as condicións sociais e económicas.

-O concepto emerxeu como resposta a unha serie de contextos culturais e de necesidades moi específicas nuns lugares determinados. Eu sería remiso a aplicalo en calquera lugar do mundo, pero é moi útil para aqueles que se están contraendo ou expandindo moi rapidamente. Non tivo tanta relevancia en lugares que se mantiveron estables.

-Cales son os puntos negativos do urbanismo moderno. ¿Podemos extraer algunha lección do urbanismo doutras épocas?

-As críticas ao fracaso da planificación moderna están moi documentadas e os membros da miña xeración fomos educados nelas. O urbanismo paisaxístico é unha da múltiples teorías que xurdiron para dar resposta a esas críticas e agora hai algúns que din que nós nos excedemos.

-A construción en vertical ou horizontal demostrouse que non é a solución última á achaiadura dunha cidade. ¿É necesario un novo achegamento a conceptos como ecoloxía e sustentabilidade?

-Unha das razóns polas que o urbanismo paisaxístico resulta útil para a xente é que lles dá un marco para pensar e contemplar a planificación urbana en relación con eses dous conceptos. E pode dar unha resposta, sobre todo en Norteamérica, á carencia dunha actitude sostible na achaiadura das cidades.

-O urbanismo está en mans dos políticos. ¿Non cre que os arquitectos modernos, especialmente as grandes estrelas que teñen o poder de influír na opinión pública, están pouco implicados nesta área? Só preocúpanse dos seus grandes edificios, museos, aeroportos? pero non do territorio.

-Depende de cada lugar do mundo. No curso da Fundación Juana de Vega imos ver algúns exemplos de deseñadores e arquitectos, algúns deles estrelas, que están a traballar no tema. Porque en Norteamérica a achaiadura urbana non só é responsabilidade da Administración. O urbanismo da paisaxe permite aos arquitectos involucrarse na planificación de novos espazos, porque historicamente o papel dos deseñadores urbanos era protexer os lugares contra os cambios e iso véxoo como un fracaso político, un fracaso moi real. Nos países de Extremo Oriente, como Corea, China ou Xapón, a planificación existe, pero as oficinas de deseño están a transformarse en motores da planificación.

-Vostede é moi crítico coa cultura do automóbil que domina as cidades americanas. ¿Corremos o risco en Europa de copiar este modelo?

-É certo que en Norteamérica o modelo dominante é a mobilidade por medio do coche, e quédanos bastante terreo para mellorar en termos de sustentabilidade, porque os recursos son limitados, e sobre todo na pegada de carbono que deixa. É un tema moi interesante, porque despois do pico petroleiro (a Axencia Internacional da Enerxía estima que a produción de petróleo cru chegou ao seu pico máximo no 2006) teremos que decidir se imos cambiar a nosa dependencia do automóbil ou seguir con iso.

-Tamén propón a reutilización de antigas áreas industriais e fábricas. Un exemplo disto podería ser a conca do Ruhr, en Alemaña, que foi Capital Europea da Cultura no 2010.

-Unha das pretensións básicas do urbanismo paisaxístico é que é un medio para adecuarse á renovación de solares ou lugares xa edificados ou industrializados. Traballamos especialmente con lugares desenvolvidos que hai que recuperar.

-O urbanismo en Galicia é moi disperso, especialmente na costa. Os arquitectos son moi críticos con esta situación, pero quizá sexa a forma natural de habitar nesta zona, unha nova forma de relacionarse coa paisaxe, no canto de concentrar as vivendas.

-Dixéronme que a comida é excelente, pero só levo dúas horas aquí, así que non podo opinar. Pero polo que coñezo de España, no Mediterráneo, as cidades están a enfrontarse coas mesmas forzas que en Norteamérica. Temos o mesmo modelo económico global, o laissez faire ou economía de libre mercado e a dependencia do automóbil, e isto crea unha serie de tensións entre a planificación, o desenvolvemento e a protección de recursos tanto culturais como ambientais. Hai un crecemento que hai que empezar a dominar ou controlar. En España tedes unha serie de activos moi importantes. A arquitectura ten unha forza cultural moi importante, o papel das escolas de Arquitectura sempre tivo a idea de conformar a cidade. E a planificación tivo unha importancia política maior que en Estados Unidos.

-¿Que opina da Cidade da Cultura de Santiago? Peter Eisenman desfixo un monte para volver construílo con edificios coa mesma forma.

-Non coñezo o proxecto, síntoo.

-Bo, é unha resposta moi interesante, porque o proxecto custou centos de millóns e unha das premisas era que se convertese nun fito a nivel mundial. Se exteriormente non é coñecido significa que ese diñeiro non serviu para nada.

-Talvez.

Fuente: La Voz de Galicia